EINDHOVEN IN BEELD foto's & verleden

Dit was de plek waar de Gender het noordelijk deel van de stadsgracht vormde. De plaats is dus kruising Nieuwe Emmasingel-18 Septemberplein en de tijd zeker 20 jaar eerder.
Links de "Bruine heer" in aanbouw. Rechts de Philips lichttoren.
Een overzichtelijker foto staat onder nummer 223 vermeld.

Volgens mij is het gebouw rechts inderdaad de Lichttoren. Onbegrijpelijk trouwens, dat die l*l van een Cor Boonstra (dezelfde Philipsdirecteur als die het onzalige idee had het hoofdkantoor naar Amsterdam te verhuizen) de Lichttoren enkele jaren geleden wilde slopen!
Mooi vind ik trouwens de tekst op de muur vóór de Lichttoren: "Edele Brabant, were di!" Is toch prachtig?

Ik heb toch mijn twijfels bij het genoemde jaartal 1927, aangezien Were Di een (eindhovense)verzetsgroep was die tijdens de Tweede Wereldoorlog actief was. Het lijkt me logisch dat de leus dan ook in / vlak na die periode is aangebracht. De genoemde jaartallen 1947 / 1948 lijken me dan ook meer waarschijlijk.

De titel "de Gender gedempt" is onterecht. De demping van de Gender was rond 1927.
Wat we hier zien is het opruimen van de oorlogsschade in 1948 en de sanering van het Genderriool en de restanten van de stadsgracht tussen Woensel en Eindhoven. De Philipstoren stond aan de andere kant van de Gracht op Woensels grondgebied.

Wat betreft de term "Were di"' die komt ook voor is het "Brabants Volkslied" Wie kan me daar de complete tekst (en ev. muziek) van leveren? HansB.
===Kom niet te lui en zoek. Voluit staat het al op de muur: "Edele Brabant were di" Ik kwam op mijn zoektocht op een pagina een aantal bekenden tegen Wout Hagens, Col Sydam, Giovanni Hartogs === En op een andere tekst en muziek. Hans===

Er is wat geklad in de oorlog. Op de straten kwamen regelmatig in levensgrote letters de leuze OZO Oranje zal overwinnen. De huizen van foute mensen werden beklad met het V teken. Dit kwam uit Engeland over gewaaid van Winston, de man met de sigaar. De Duitsers namen het teken over en veranderde het in V van victorie, Duitsland wint op alle fronten. En de N.S.B. kwam met de tekst: smeer maar hoor! wij vechten door! Van de een op de andere dag stond de hele straat vol geklad.

De Gender is kort na de oorlog gedempt. Aan de Gender lag de melkfabriek "Sint Petrus" de lokatie was het verlengde van de Frederiklaan; naar het Lodewijk Napoleonplein was een smal houten brugje met een leuning aan een kant. Dit brugje werd intensief gebruikt door het Philipspersoneel en werd het "lekweerstandje" genoemd. (naar een weerstand in de radiotechniek)

De uitspraak: "De Gender is kort na de oorlog gedempt" is onvolledig en onjuist.
In verschillende jaren en op verschillende plekken zijn gedeelten van de Gender gedempt nadat het water van de Gender een nieuwe loop kreeg. Veelal door rioolbuizen o.a. in 1927 op het Philipsterrein aan de Emmasingel en op de Emmasingel. Tussen Genderdal en Genderbeemd (foto #8001) stroomt Gender nog bovengronds .

Grafiti in 1927 wie had dat ooit kunnen vermoeden dat de oorsprong hiervan in Eindhoven ligt. Alhoewel het zal nog wel met de kwast gebeurd zijn, want in die tijd waren er nog geen spuitbussen.

Denk na en lees! De datum bij de foto is van 1947 weer veranderd in 1927. Als je even leest zie dat de tekst naoorlogs is.
Het woord Graffiti is afhankelijk van de gebruikte bron 50, 40 of 36 jaar oud. Het tekenen en schrijven op daarvoor niet bedoelde plaatsen is al veel ouder (zoek onder Pompeii). Een hele mooie uit WOII is "Kilroy was here" (Zoek ook op Killroy was here). Hier ook een citaat. Uit: "A DILLER, A DOLLAR:
RHYMES AND SAYINGS FOR THE TEN O'CLOCK SCHOLAR compiled by Lillian Morrison"

"Clap my hands and jump for joy;
I was here before Kilroy."

"Sorry to spoil your little joke;
I was here, but my pencil broke."
--Kilroy

Hans het was ook als een joke bedoeld.

+++Dacht ik al, dan nog is 1927 het resultaat van niet goed lezen.+++

Het is wel zeker een foto van net na WOII, om de doodeenvoudige reden dat voor 6-12-1942 je zo'n foto niet kon maken vanwege de volgebouwde Demer en Parallelweg.

De spreuk ´Were di´ staat sinds 1963 onder het officiële wapen van de Vliegbasis Eindhoven. Met deze spreuk onder de Wolfskop (Wolfsjong-Welp-Welschap) wil de vliegbasis vooral de nadruk leggen op haar verbondenheid met de Brabanders. De spreuk ´Were di´ werd namelijk al zo'n 700 jaar geleden gebruikt door hertog Jan van Brabant. De Brabanders werden gemotiveerd verder te vechten in de slag bij Woeringen met de woorden: "Edele Brabanders, were di (weert u), de hertog heeft de overhand, de bisschop is gevangen". Het embleem en de wapenspreuk symboliseren de vastberadenheid en slagkracht van de vliegbasis.
Bron: www.luchtmacht.nl/eindhoven/taakenorganisatie/historie/embleem.html

De Gender stroomde nog vrij achter alle huizen aan de Oostzijde van de Willemstraat vanaf de brug in de Willemstraat (thans moskee) tot ongeveer ter hoogte van het WILHELMINAPLEIN en verder waarschijnlijk overkluist over Phillipsgebied. Achter mijn huis stroomde de Gender onbelemmerd Willemstraat 28 in 1956.

21 augustus j.l. Maakte de gemeente op een info-avond de nieuwe plannen bekend voor het stationskwartier. De gender zal voor het station doorlopen, over de stationsweg en daarna uitkomen in de Dommel. Er zijn grootse plannen over de bebouwing vanaf het station (wat behouden blijft) tot voorbij het grote parkeerterrein t/o de Effenaar. Wanneer de activiteiten zullen beginnen is nog niet bekend, maar als bewoner van de stationsweg ben ik erg benieuwd hoe het zal worden.

Eindhoven - het Eindhovense riviertje de Gender gaat een gezichtsbepalende rol spelen in de ontwikkeling van het Eindhovense stadscentrum. buiten het centrum wordt het riviertje opgeknapt, het gaat weer slingeren en de oevers worden heringericht. Dat kost in totaal ruim tien miljoen euro. De gemeente Eindhoven betaalt driekwart en waterschap de dommel één kwart. In 2015 moet het hele project klaar zijn. De gemeente en het waterschap hebben gisteren een overeenkomst ondertekend, waarin de afspraken hierover vastliggen. Het aanpakken van het riviertje is nodig omdat het niet goed genoeg kan stromen om al het overtollige regenwater en grondwater mee te nemen. Daardoor is nu nog op verschillende plekken overlast. Na hevige regenval staan straten blank en lopen kelders onder. Maar evenzo belangrijk vinden gemeente en waterschap dat de Gender veel mooier kan zijn dan nu. Zeker als het stroompje deels boven de grond wordt gehaald. Dat gaat in 2010 gebeuren langs de stationsweg en daarna achter de Witte Dame. Onder het 18 Septemberplein blijft de Gender ondergronds. Op het nieuwe plein wordt straks wel in een kunstwerk van licht en water verwezen naar het stroompje in de diepte. (brabants dagblad 21-03-08)

Wat ik mij van de Gender kan herinneren was dat je elk jaar op de Gender kon schaatsen. Ook zag je de uitwerpselen van Strijp en Gestel onder het ijs langs komen. Bij de melkfabriek bij het Vonderke zag de Gender de ene keer rood dan weer blauw dan weer geel, dat was afhankelijk wat Elias een eindje verder op op de Gender loosde. De Gender is op een gegeven moment bij de Sophia van Wurtenberglaan onder de grond gegaan. Op dat moment kwamen er heel veel ratten de wijk in. Als de Gender weer bovengronds gaat komen hoop ik dat hij weer schoon zal zijn.

Achter de Strijpsestraat had je vroeger "De Bimd" met eerst nog wat akkers, een maisveld van boer Gielen en verderop ruw terrein, waar later aan de Limburglaan ook drukkerij Vrijdag gerealisserd werd. Tegenover het terrein van drukkerij Vrijdag waren barakken waar Molukse families woonden. Ergens ter hoogte van het gebied waar Vrijdag gehuisvest was en waar die barakken waren, daartussendoor richting Willemstraat stroomde volgens mij de Gender. Ik heb er nog stekelbaarsjes gevangen in de tijd dat het water (nog) glashelder was. Ik schat dat het ca. 1950 was toen... Later ging alles onder de grond.

Edele Brabant were di.Is in mijn herinnering een slogan van een studenten kring die naar ik dacht een licht getinte politieke richting had, voort gekomen uit studenten van De Economische Hogeschool in Tilburg ?

Jan, dat zou natuurlijk kunnen, maar oorspronkelijk is het de slotzin uit het Brabants Volkslied!

foto #18425 laat zien waar Frans Gommers (17-5-2007) over schrijft.

Tot 1955 stroomde de Gender nog volledig achter de woonhuizen aan de Oostzijde van de Willemstraat tussen deze huizen en de Philips terreinen en gebouwen. De data van de demping moet bij gemeente, waterschap en Philips zeker zijn te achterhalen.

In de jaren 60 toen ik op de Emmasingel werkte heb ik elektrowerkzaamheden verricht in een ruimte waar de Gender gekanaliseerd was en dat was vlak langs de lichttoren. Op de begane grond zat een luik wat toegang gaf tot deze ruimte. Of het nog zo is kan ik niet beamen maar zeker is dat hij begin jaren 60 nog open was langs de brandweerpost op de Emmasingel. Deze post stond tussen de fitterij en de timmerwerkplaats.

Terug naar de vraag waar dit precies is. Voor de Lichttoren stond tot in de jaren 50 een horecagelegenheid, vroeger een tramhalte waar de lijnen naar Rooi en Reusel zich splitsten. Het heette toen (1950) Emma's café, restaurant en had op de lange zijgevel die naar de Philpsingang 100 m verder leidde, de originele tekst laten schilderen "Alles in een hand, in Emma's café restaurant". Langs de Parallelweg was ook een lange muur vanaf de achterzijde v.h. Emma's CR. Er was dus tussen Emmasingel en Parallelweg een driehoek. Nu denk ik dat de open put op de foto binnen die driehoek ligt. Het is zeker niet 1947 De Gender stroomde in de Vest waar nu de Bruine Heer staat en is nooit gedempt, maar ondergronds geleid. Het oude kantoor dat gebruikt werd voor de Bruine Heer gebouwd was, was over de Gender gebouwd.

Paul in de 20er jaren heette dit café: café Central (Centraal) daarna café-Rest. Argenta, in de 30 er jaren werd het café Emma, eerst geleid door Theo de Vries die in 1941 naar de Vrijstraat ging (Trocadero) en daarna overgenomen, ook onder de naam café Emma door H. Festen. Het is afgebroken juli 1952.

De Gender ontspringt toch in Steensel ?

Nico heeft volkomen gelijk, de Gender ontspringt in een drassig gebied nabij Steensel en dan over een lengte van ongeveer 20 km tot aan de Dommel in Eindhoven.

De foto met "edele Brabant were di" is van 1747, de tekst is waarschijnlijk in de oorlogstijd aangebracht.
Bij de Koninklijke Bibliotheek kwam ik ook Brabantse kranten uit de oorlogstijd tegen met deze naam;
"De Brabanter : edele Brabant were di" 07-04-1944 15-09-1944, in totaal 6 exemplaren.

Er bestaat ook een lied waar deze tekst in voorkomt.
"Oude glorie vlecht een krans nog, edele Brabant U ter eer. In de luchten hangt de geur nog van Uw grootheid van weleer etc."

Brabant met een T. Op een gegeven moment werd de schrijfwijze van Braband veranderd in Brabant.

In aanvulling op Toon´s fraaie dichtregels kan ik nog de volgende er aan toe voegen: Hier uw zonen Brabant ziet, felle kerels were di, hier uw zonen Brabant ziet, felle kerels weri di. Ik kan het nog zingen ook, maar alleen voor de echte liefhebbers.

Zingen kan ik het ook nog maar dan ipv ´´Felle´´ dacht ik dat het ´´Ferme´´ moet zijn.

De tekst van het lied

Oude glorie vecht een krans nog
ed'le Brabant u ter eer.
In de luchten hangt de geur nog
van uw grootheid van weleer.
|: Hier uw zonen, Brabant zie,
ed'le kerels were di. :|

2
Hier uw zonen wilden Brabant
dwingen met hun sterke hand,
maar wij gaan onz' eigen wegen
trouw aan God en vaderland.
|: Hier uw zonen, Brabant zie,
ed'le kerels were di. :|

3
Houd uw roem en houd uw ere,
houd uw vrijheid, houd uw moed.
Brabant, fier het hoofd omhoge
en vooruit met christengloed.
|: Hier uw zonen, Brabant zie,
felle kerels were di. :|

Wij zongen dat vroeger (jaren vijftig) bij de Verkenners (Sccouting). Alleen: het refrein luidde 'Hier uw zonen, Brabant zie, felle kerels were di; hier uw zonen Brabant zie, hoort de wekroep: were di!. Het laatste woord van couplet 3 luidde Christengroet en geen -gloed.

Dank Willem, ik heb nog de hele dag zitten piekeren over de rest van dit fraaie Brabantse lied. Jammer dat de tekst niet zo geschikt is om als Brabants volkslied te promoveren, al was het alleen maar omdat kennelijk Brabantse dochters niet de moeite van het noemen waard zijn en de christengloed ook niet meer is wat het geweest is.

Klopt Koen, ik heb het ook geleerd op de padvinderij, daar waren ze goed in, zulke opwekkende liederen, zoals Hoort, zegt het voort, dat nu jong Nederland, niet meer teert op de kracht van een roemrijk geslacht, maar ....

Heb er toch nog een klein foutje in laten staan. Het is niet 'hoort de wekroep', zoals ik gisteravond schreef, maar 'hoor de wekroep''. Slecht geslapen vannacht ;-)

Maar het werk pakt in eigen hand. Werk maakt ons sterk, helpt ons in het leven voort. Wij rusten niet uit want wij willen vooruit naar de toekomst die ons behoort.

Laten we dan ook het refrein van dit lied maar helemaal plaatsen:

Naar de duinen naar de bossen,'t volle leven tegemoet,
Want de frisse zin brengt de buitenlucht erin
En een waakzaam oor houdt ons op het rechte spoor.
Hij die eens de vlag wil hijsen op het werk van onze tijd
Houde vol zijn keus
Blijve trouw aan onze leus:
Wij zijn bereid!

Gebruik voor het toevoegen van uw commentaar het formulier hier onder.

Commentaren


Uw naam


Uw emailadres, dit wordt getoond op de fotopagina en staat het systeem toe u te informeren als er aan deze foto commentaren worden toegevoegd.